Oorlogen hebben munten ingrijpend getransformeerd, omdat ze staten dwingen uitzonderlijke uitgaven te financieren, hun economie te controleren en soms hun hele monetaire systeem te herbouwen.
1. Vóór de moderne oorlogen: de metaalmunten
Lange tijd bestonden munten voornamelijk uit goud, zilver of koper. De waarde van een munt hing deels af van de hoeveelheid edelmetaal die erin zat.
Oorlogen konden echter leiden tot:
-
een tekort aan edelmetalen;
-
de vermindering van de hoeveelheid metaal in de munten;
-
de uitgifte van nieuwe munten om soldaten en leveranciers te betalen.
De staten zochten dus geleidelijk aan meer controle over de geldcreatie.
2. De Napoleontische oorlogen: de opkomst van papiergeld
Eind 18e eeuw toonden de Franse Revolutie en de daaropvolgende oorlogen de gevaren van massale monetaire financiering aan. De assignaten, gebruikt door revolutionair Frankrijk, werden in grote hoeveelheden uitgegeven en verloren sterk aan waarde.
Dit draagt bij aan het idee dat een munt moet berusten op een zekere vertrouwen in de staat en in zijn vermogen om de uitgifte van geld te controleren.
3. De Eerste Wereldoorlog: het geleidelijke einde van de goudstandaard
De Eerste Wereldoorlog vormt een belangrijk keerpunt. Staten moeten gigantische militaire uitgaven financieren. Ze lenen massaal en schorten de inwisselbaarheid van hun munten voor goud op of beperken deze.
Na 1918 kenden verschillende landen een sterke inflatie. Duitsland is het meest spectaculaire voorbeeld met de hyperinflatie van 1923.
De oorlog heeft dus bijgedragen aan de verzwakking van het oude internationale systeem dat op de gouden standaard was gebaseerd.
4. De Tweede Wereldoorlog: op weg naar een nieuwe monetaire orde
De Tweede Wereldoorlog leidde tot een nieuwe transformatie. In 1944 organiseerden de Bretton Woods-akkoorden het internationale monetaire systeem rond de Amerikaanse dollar, die zelf weer converteerbaar was in goud.
De dollar wordt zo de belangrijkste internationale reservemunt.
Na de oorlog hadden de Verenigde Staten een dominante economische en financiële positie, wat grotendeels de centrale rol van de dollar verklaart.
5. Hedendaagse oorlogen: inflatie, sancties en reservemunten
Tegenwoordig transformeren oorlogen munten op een andere manier.
Militaire uitgaven kunnen meer inflatie veroorzaken en de staatsschuld verhogen. Maar munten zijn ook geopolitieke instrumenten geworden.
Financiële sancties kunnen bijvoorbeeld een land ervan weerhouden bepaalde valuta te gebruiken, toegang te krijgen tot internationale markten of banktransacties uit te voeren.
De oorlog kan dus niet alleen de waarde van een munt veranderen, maar ook de internationale invloed ervan.